مقالات

رادیولوژی چیست؟

 ۱۳۹۷/۰۵/۱۵
رادیولوژی چیست؟
رادیولوژی چیست و چه کاربردهای دارد؟ رادیولوژی چه کاربردهای تشخیصی و درمانی دارد؟ معرفی انواع دستگاه های آن.

 فهرست مطالب مقاله

  رادیولوژی چیست و چه کاربردهایی دارد؟

رادیولوژی یکی از شاخه های علم پزشکی است که با استفاده از روش های غیر تهاجمی تصویربرداری مانند اشعه ایکس، به تشخیص و درمان بیماری های مختلف کمک می کند. رادیولوژی گاهی برای تشخیص عارضه های مختلف مانند سرطان در بدن انسان مورد استفاده قرار می گیرد. رادیولوژی مداخله ای به منظور انجام جراحی غیر تهاجمی مانند حذف لخته های خون از رگ های انسان انجام می شود. گاهی نیز از این روش برای درمان بیماری های مختلف از جمله سرطان از طریق روش های پرتودرمانی یا رادیوتراپی استفاده می شود. در این مطلب به طور دقیق تر به بررسی کاربردها ، روش ها و همچنین عوارض احتمالی انواع رادیولوژی می پردازیم.

تاریخچه رادیولوژی

در قرن اخیر ، پیشرفت های صورت گرفته در زمینه رادیولوژی باعث معرفی روش های جدیدی برای تشخیص و گاهاً درمان عارضه های مختلف شده است. در حالیکه بسیاری از روش های مرسوم رادیولوژی برای درمان و تشخیص بیماری ها استفاده می شود، جالب است بدانید که بسیاری از این روش ها اخیراً در علم پزشکی کاربرد پیدا کرده اند.

در سال 1985، اولین بار اشعه ایکس توسط دانشمندی به نام ویلهلم کنراد رونتگن کشف شد. او اولین کسی بود که از اشعه ایکس برای تصویر برداری از درون بدن انسان استفاده کرد. او این تکنیک را اولین بار روی دست همسر خود امتحان کرد و این امر موجب شور و هیجان بسیاری در بین دانشمندان و محققان اروپایی شد. رونتگن به خاطر این کشف، در سال 1901 برنده جایزه نوبل فیزیک شد.

اولین بار بعد از اصرار فراوان دانشگاها در همان ساختمانی که کشف شده بود، رونتگن سخنرانی در این باره انجام داد. که مورد تمجید فراوان قرار گرفت و به او پیشنهاد شد که نام این کشف را اشعه رونتگن نام گذاری کندبعد از گذشت مدتی رشته تحصیلی با نام Musculoskeleta Radiology در دانشگاها تدریس شد.

مطالب مفید: الاستوگرافی کبد

نقش توماس ادیسون در پیشرفت رادیولوژی

توماس ادیسون در پیشرف دستگاه رادیولوژی سهم مهمی داشت. طی مراحل پیشرفت این اکتشاف طراحی تیوب به وجود آمد که شامل صفحه پلاتینیوم در وسط لوله کروکس کاتد خمیده بود. که خیلی سریع مورد قبول محققان قرار گرفت و در همان سال به فروش رسید.بعد از طراحی تیوبی، طراحی اسکرین فلورسنت بود که توماس ادیسون در پیشرفت این طراحی نقش بسزایی داشت.
رفته رفته این تکنولوژی پیشرفت کرد و در زمان جنگ جهانی اول مورد توجه نظامی ها قرار گرفت. در آن زمان فقط توانایی تصویربرداری از دست را داشت، و محققان در پی پیشرفت این تکنولوژی برای کل بدن بودند.اواخر سال 1897 میلادی توانستند از کل بدن تصویر برداری کنند.

به دلیل مضرر بودن اشعه x رفته رفته مشکلاتی برای کاربران این دستگاها به وجود آمد تا آنجایی که چندین نفر جان خود را از دست دادند. یکی از آنها کریکور کاسابیان بود که به عنوان اولین شهید رادیولوژی نامیده شد.

تاریخچه رادیولوژی

تاریخچه اولین دستگاه رادیولوژی در ایران

اولین دستگاه رادیولوژی در ایران با پرفسور حسابی در ارتباط است. ایشان به عنوان پدر علم فیزیک و مهندسی نوین ایران، برای آنکه بتوانند، پدیده های نوین را  به دانشجویان خود تدریس نمایند و آنان را با دست یافته های جدید جهانی آشنا کنند، اولین دستگاه پرتو ایکس را در آزمایشگاه دانشسرای عالی (دارالمعلمین وقت)، با ابعاد بسیار کوچک، در سال 1309 هـ ش. راه اندازی نمودند.
به گفته دکتر سیّد محمد حسابی ، ایشان حدود یک سال فقط به امر مطالعه، پژوهش، طراحی و محاسبه این دستگاه پرداختند، و در این زمینه، از پروفسور ژانه، پروفسور میشل، یعنی اساتیدشان در اکول سوپریور دو الکتریسیته (پلی تکنیک فرانسه، که مدرسه مهندسی برق ایشان در پاریس بود)، و نیز از راهنمایی های پروفسور فابری(استاد ایشان در دانشگاه سوربن)، راهنمایی مهمی را دریافت کردند، و حتی آنها هر یک چند قطعه از وسایل مورد نیاز ساخت دستگاه رادیولوژی را، از دانشگاه های خود برای استاد هدیه فرستادند.
آقای دکتر حسابی تصمیم به ساخت یک دستگاه رادیولوژی بیمارستانی(کاربردی) در کشور در ابعاد غیر آزمایشگاهی گرفتند و به همین منظور برادرشان را برای گذراندن یک دوره تخصصی رادیولوژی به مدت یک سال به فرانسه (دانشگاه پاریس) فرستادند.
زیرزمین بیمارستان گوهرشاد که طول آن تقریباً 45 متر و عرض آن تقریباً 4 متر بود برای انجام پروژه ساخت اولین دستگاه رادیولوژی کاربردی بیمارستانی در نظر گرفته شد. جرقه هایی که بین مقره های به کار رفته در این زیرزمین جهش میکرد به طول تقریبی 70 سانتیمتر و با صدای بسیار زیاد بود که به واسطه وجود ولتاژ بالا بین سیم ها می جهید که از شدت نور و صدای آنها کسی جراًت نمیکرد وارد این زیرزمین شود.

دستگاه رادیولوژی

مفاهیم رادیولوژی

کلمه رادیولوژی از دو واژه رادیو (موج تابش) و لوژی (بیان) تشکیل شده است. به معنی بیان اشعه می باشد. این نوع اشعه، ریز موجهایی می باشند که از هر ماده ای عبور می کنند. و به دلیل پراکنده شدن حتی قابل مشاهده نمی باشد. تنها ماده ای که از آن نمی تواند عبور کند سرب می باشد.در مراکز رادیولوژی و اتاق های رادیولوژی از سرب در دیوار ها برای خارج نشدن اشعه استفاده می شود.رادیولوژی امروزه در تمام مرکز درمانی وجود داشته و در تشخیص بیماری ، درمان و حتی صنعت نیز کاربرد چشم گیری دارد.

مطالب مفید: تفسیر سونوگرافی کبد

افرادی که در مراکز رادیولوژی کار می کنند

افرادی که در مراکز رادیولوژی کار می کنند را رادیولوژیست گویند. رادیولوژیست در واقع به پزشکی گفته می شود که پس از پایان دوره پزشکی عمومی ، تحصیلات خود را در رشته رادیولوژی ادامه می دهد. این افراد به واسطه اطلاعاتی که از شیوه تشخیص و درمان بیماری های مختلف دارند و همچنین تخصصی که در استفاده از روش های تشخیصی و درمانی رادیولوژی دارند ، می توانند به تشخیص دقیق تر ناهنجاری ها و بیماری های مختلف به پزشک متخصص کمک کنند.

در کنار رادیولوژیست ها در مراکز درمانی افرادی برای کمک به آنها مشغول به کار می باشند که به آنها تکنسین گفته می شود. همین طور شخصی در کنارتکنسین و رادیولوژیست را فیزیکدان پزشکی می نامند که تخصص این افراد در کیفیت و سلامت دوز مناسب دستگاه ها می باشد.

دستگاه رادیولوژی

دستگاه های رادیولوژی با توجه به طیف وسیع کاربردهای رادیولوژی از تنوع بسیاری برخوردار هستند. این دستگاه ها عموماً با استفاده از پرتوهای اشعه ایکس تصویربرداری از ناحیه مورد نظر را انجام می دهند. با این حال رادیولوژی صرفاً محدود به استفاده از اشعه ایکس نیست، بلکه در روش هایی مانند MRI  ، سونوگرافی و پزشکی هسته ای از امواج صوتی، مغناطیسی و همچنین رادیواکتیو استفاده می شود.

انواع دستگاه رادیولوژی

به طور کلی انواع دستگاه های رادیولوژی با توجه به نوع و ماهیت استفاده در دسته های زیر تقسیم بندی می شوند:

رادیوگرافی ساده (ثابت و متحرک)

دستگاه رادیوگرافی ساده به منظور ثبت تصاویر رادیوگرافی ساده کاربرد دارند. در نوع ثابت یک اتاق مجزا برای نصب تجهیزات تصویر برداری در نظر گرفته می شود و تکنسین در یک یونیت مجزا تصاویر را ثبت می کند. اما دستگاه های متحرک یا پرتابل را می توان در مواقعی که امکان حرکت دادن بیمار و انتقال به واحد رادیولوژی وجود ندارد استفاده کرد.

  • دستگاه های پرتوتشخیصی فلوروسکوپی : این دستگاه ها به ثبت تصاویر متحرک از بخش های مختلف بدن بیمار کمک می کنند. اما با توجه به دوز بالای تابش اشعه ، ریسک بالاتری نسبت به تصویربرداری رادیوگرافی ساده را به همراه دارد.
  • دستگاه های توموگرافی یا سی تی اسکن
  • دستگاه های ماموگرافی
  • دستگاه های رادیولوژی دندان ( پانورکس ساده و پانورکس سفالومتری (

انواع رادیولوژی

انواع رادیولوژی به سه دسته رادیولوژی تشخیصی، رادیولوژی مداخله ای و رادیولوژی درمانی تقسیم می شود. در ادامه این سه نوع توضیح داده خواهد شد

 

رادیولوژی تشخیصی

 رادیولوژی تشخیصی

روش های متعددی برای تصویربرداری رادیولوژی به منظور تشخیص و نظارت بر روند پیشرفت بیماری ها وجود دارد. این روش ها عبارتند از:

اشعه ایکس

 اشعه ایکس یا رادیوگرافی ساده معمولاً به منظور مشاهده بافت های سخت و استخوانی استفاده می شود. در تصاویر بدست آمده از رادیوگرافی ساده ، استخوان ها و بافت های سخت تر به رنگ سفید و با کنتراست بالا نسبت به پس زمینه تیره نمایش داده می شوند. بسیاری از بافت های دیگر بدن به صورت طیف های خاکستری رنگ در این تصاویر مشاهده می شوند. از رادیوگرافی ساده بیشتر به منظور تشخیص شکستگی های استخوان و انسداد در مجاری ادراری استفاده می شود. با این حال، رادیوگرافی از قفسه سینه گاهی می تواند وجود سرطان ریه در بیمار را تشخیص دهد. یکی دیگر از کاربردهای اشعه ایکس در رادیوگرافی، تشخیص بیماری های فک و دندان است.

مطالب مفید: تفسیر سونوگرافی تیروئید و گردن

ماموگرافی

 پرتوهای ضعیف شده اشعه ایکس در ماموگرافی به منظور تشخیص ناهنجاری های بافت پستان مانند تومورها استفاده می شود. برای مطالعه بیشتر در مورد ماموگرافی روی این لینک کلیک کنید.

سی تی اسکن

 مقطع نگاری رایانه ای یا همان سی تی اسکن با استفاده از پرتوهای اشعه ایکس و محاسبات کامپیوتری ، تصویری از سطح مقطع بافت های مختلف بدن از زوایای مختلف ارائه می کند. این روش جزئیات بیشتری نسبت به رادیوگرافی ساده به نمایش می گذارد و به همین دلیل برای تشخیص ناهنجاری های کوچکتر و نیازمند بررسی دقیق تر مورد استفاده قرار می گیرد. در سی تی اسکن گاهی از محلول های ایجاد کننده کنتراست استفاده می شود تا تصویر دقیق تری از بافت مورد نظر حاصل شود. سی تی اسکن یکی از روش های مرسوم تشخیص تومورهای سرطانی در بخش های مختلف بدن است.

ام آر آی

 بر خلاف سی تی اسکن ، در ام آر آی از میدان مغناطیسی به جای اشعه ایکس در تصویربرداری استفاده می شود. این روش نسبت به ام آر آی در تشخیص ناهنجاری ها مانند تومورها در بافت های نرم تر بدن کاربرد دارد. علاوه بر این، در ام آر آی به جای تصویر مقطعی ، می توان تصویری سه بعدی از بافت مورد نظر به دست آورد.

مطالب مفید: تفسیر سونوگرافی بارداری


سونوگرافی

در این روش تصویربرداری از اشعه های فراصوت به منظور ثبت تصویر از قسمت های متحرک بدن استفاده می شود. رایج ترین کاربرد سونوگرافی در تشخیص سلامت جنین در دوران بارداری است. با این حال از این متد در تشخیص سرطان سینه، کارکرد غده تیروئید، و همچنین بیماری های قسمت شکمی استفاده می شود. سونوگرافی بر خلاف روش های تصویربرداری با اشعه ایکس هیچ گونه عارضه ای ندارد.

فلوروسکوپی

 در این روش از پرتوهای اشعه ایکس برای تصویربرداری مداوم و در لحظه از بخش های متحرک بدن مانند حرکت مفاصل استفاده می شود. فلوروسکوپی نسبت به روش های مرسوم رادیولوژی، بیمار را در معرض بیشترین حد تابش اشعه ایکس قرار می دهد.

اسکن پزشکی هسته ای

 تست هایی مانند سنجش تراکم استخوان با استفاده از این روش انجام می شوند. علاوه بر این، از این روش گاهاً با استفاده از مواد رادیواکتیو در درمان بیماری های مختلف از جمله سرطان استفاده می شود.

انواع رادیولوژی

رادیولوژی مداخله ای

رادیولوژی یکی از مهم ترین ابزارهای درمان مداخله ای در بیماری های مختلف است که جایگزین روش های تهاجمی مانند جراحی می شود. این روش نسبت به درمان های تهاجمی، آسیب، خونریزی و جراحت کمتری دارد و دوره نقاهت بیمار را تا حد زیادی کوتاه می کند. درمان های مداخله ای که توسط رادیولوژی امکان پذیر شده اند عبارتند از:

  • از بین بردن انسداد عروق خونی
  • از بین بردن لخته های خون و قرار دادن استنت به منظور تسهیل جریان خون در رگ ها
  • درمان آنوریسم یا ضعیف شدن قسمت هایی از رگ
  • پیشگیری از خونریزی ( امبولیزاسیون عروق )
  • قراردادن لوله های تغذیه ( گاستروستومی ) در بیمارانی که توانایی خوردن غذا ندارند.
  • بیوپسی یا نمونه برداری آزمایشگاهی از بافت سرطان ( استفاده از سی تی اسکن یا سونوگرافی برای هدایت سوزن نمونه برداری به بافت مورد نظر)
  • درمان کمردردهای مزمن

رادیو درمانی

رادیولوژی درمانی یا رادیوتراپی

رادیودرمانی در بیش از 50 درصد از افراد مبتلا به سرطان یک روش مرسوم درمانی است. انتخاب روش درمانی مناسب با استفاده از رادیوتراپی بسته نوع بیماری، علائم و اهداف مورد نظر از درمان متغیر است. این روش ها عبارتند از:

  • رادیوتراپی با استفاده از اشعه خارجی (External Beam Radiotherapy)
  • جراحی استریوتاکتیک (Stereotactic Surgery)
  • درمان با استفاده از اشعه های پروتون (Proton Beam Therapy)

مزایا و معایب رادیولوژی

مزایا و معایب رادیولوژی و آگاهی از آنها مهم است. بنابراین در این قسمت از مقاله عوارض رادیولوژی را بررسی می کنیم. پرتوهای اشعه ایکس با جداکردن الکترون از اتم ها می تواند سبب آسیب به DNA سلول های بدن شود. افرادی که به طور مداوم در معرض پرتوهای اشعه ایکس هستند، ریسک بالای ابتلا به سرطان را تجربه می کنند. استفاده از روش های مختلف رادیولوژی در سنین کودکی و در زنان باردار باید با ملاحظات خاصی صورت گیرد. با این حال تصویربرداری با استفاده از اشعه ایکس مزایای زیادی دارد که می تواند تا حد زیادی در وقت و زمان صرفه جویی کند و به اقدامات درمانی مؤثر کمک کند. به همین علت است که در اتخاذ روش های مختلف رادیولوژی، ارزیابی ریسک ها و منافع توسط متخصصین اهمیت بسیاری دارد.

عوارض رادیولوژی

سخن پایانی

رادیولوژی در تصور عموم مردم شاخه ای از علم پزشکی است که به استفاده از پرتوهای اشعه ایکس ، و سی تی اسکن محدود می شود. با این حال، لازم به ذکر است که کاربردهای این رشته بسیار وسیع تر است. رادیولوژی زمانی تنها به منظور تشخیص صدمات و بیماری ها استفاده می شد. اما امروزه روش های نوین درمانی و مداخله ای رادیولوژی کمک زیادی به پیشرفت درمان های غیرتهاجمی و مؤثر در درمان انواع ناهنجاری و سرطان ها کرده است.

مانند سایر شاخه های علم پزشکی، رادیولوژی نیز پیچیدگی های خاص خود را دارد و قبل از انجام آن باید حتماً نسبت به مزایا و معایب روش های مختلف آن آگاه شد. برای دریافت مشاوره در خصوص انواع روش های رادیولوژی شامل سی تی اسکن، ام آر آی، سونوگرافی و غیره می توانید با مرکز رادیولوژی و سونوگرافی دکتر وهاب آقایی تماس بگیرید. کلینیک دکتر وهاب آقایی با در اختیار داشتن کادری مجرب از متخصصین و تکنسین های رادیولوژی یکی از بهترین مراکز رادیولوژی و سونوگرافی ایران در تشخیص انواع سرطان و ناهنجاری های مختلف محسوب می شود.

nazgol
۱۳۹۹/۰۸/۱۴
0
0
0

سلام به همگی من بخاطر شرایط کرونا خیلی دنبال یجای مطمئن گشتم اما اخرش یکی از دوستام این مرکز دکتر وهاب رو بهم معرفی کرد منم به شما معرفی میکنم هم محیطش و هم سایتشون واقعا ممنونم

زهرا
۱۳۹۹/۱۱/۰۵
0
0
0

سلام حلال بفرمایین،از مطالب سایتتون کپی کردم و نشر دادم ولی بلافاصله بعد از ایکه متوجه شدم که ور مورد نشرش حرفی نزدین پاک کردم🙏🙏🙏

arian
۱۴۰۰/۰۱/۱۰
5
0
0

واقعا عالی بود


ایمیل را وارد کنید
تعداد کاراکتر باقیمانده: 500
نظر خود را وارد کنید